Bijeenkomst i.h.k.v. de jaarlijkse AUV-dag

Dankzij televisieseries als Bones en NCIS mag de Fysische en Forensische antropologie zich verheugen op hernieuwde belangstelling van studenten. De Fysische antropologie onderzoekt menselijke resten bij opgravingen. Daarbij kijkt ze niet alleen naar biologische/pathologische informatie, maar ook naar culturele aspecten, zoals dodenbehandeling en begrafenisrituelen. Deze antropologische discipline maakt in Nederland echter al decennialang geen onderdeel meer uit van de opleiding Culturele antropologie. Terecht of is het tijd voor verandering?

Dodencultuur

Bottenspecialist dr. Liesbeth Smits onderzoekt als fysisch antropoloog menselijke resten bij archeologische opgravingen. Naast biologische/pathologische informatie kijkt ze naar culturele aspecten - zoals begrafenisrituelen en sociale organisatie. Smits doet momenteel skeletonderzoek in Nederland (Dorestad) en Syrië. Tijdens haar lezing gaat zij in op de culturele onderzoeksvragen en dilemma’s die deze grafbevindingen oproepen.

Prof. dr. Jojada Verrips legt uit waarom studenten Culturele antropologie in Nederland – in tegenstelling tot die in de Verenigde Staten - al decennialang geen onderricht meer krijgen in de fysische antropologie en waarom dit wél het heroverwegen waard is.

Cultureel antropoloog Pim Westerkamp heeft de afgelopen jaren gewerkt aan de tentoonstelling De Dood leeft, die op 2 november a.s. in het Tropenmuseum open gaat. Hij heeft hierbij ethische keuzes moeten maken over de inhoud en objecten, zoals het wel of niet tonen van menselijke resten en (film)beelden en de vraag: hoe ga je om met de verschillende visies op de dood in verschillende culturen?

Personalia

Dr. Liesbeth Smits studeerde Culturele antropologie en Archeologie in Leiden. Tijdens deze studies heeft zij zich gespecialiseerd in de fysische antropologie. Zij promoveerde aan de UvA op onderzoek van Romeinse grafvelden. Smits is onderzoeker en docent fysische antropologie aan het Amsterdams Archeologisch Centrum en docent Forensic Science (masteropleiding) aan de UvA. Momenteel participeert zij in een NWO-project m.b.t. de grafvelden van Dorestad (Wijk bij Duurstede) en assisteert zij bij het onderzoek naar de laat-neolithische vindplaats Tell Sabi Abyad in Syrië.

Prof. dr. Jojada Verrips is emeritus hoogleraar culturele antropologie aan de UvA. Hij studeerde Culturele antropologie in de tijd dat het vak ‘fysische antropologie’ nog deel uitmaakte van de opleiding. De beperkte belangstelling voor (het functioneren van) het lichaam als factor in de sociale wetenschappen houdt hem al jarenlang bezig en leidde in 2009 tot de publicatie Body and Mind; Material for a never-ending intellectual odyssey.

Drs. Pim Westerkamp MA studeerde Indonesische Talen en Culturen in Leiden en Theaterwetenschappen en Culturele Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde af op Javaanse dansmaskers en op het dagelijkse leven van moslimstudenten in Yogyakarta, Java. Hij werkt als conservator ‘Cultuur en Geschiedenis van Zuidoost-Azië’ in het Tropenmuseum in Amsterdam. Hij richt zich op hedendaagse ontwikkelingen en materiële cultuur van met name Indonesië, en op de koloniale geschiedenis en beeldvorming.

Op vrijdag 8 april hield ANCA haar jaarlijkse bijeenkomst over de beroepspraktijk van antropologen. Deze keer over werken in de gezondheidszorg. Thema was cultuursensitiviteit in het contact tussen hulpverlener en cliënt en of antropologen daar een specifieke bijdrage aan kunnen leveren. Uitgenodigd waren dr. Cor Hoffer, socioloog en antropoloog en dr. Sander Kramer, cross-cultureel psycholoog.

Cor Hoffer is werkzaam als onderzoeker en trainer bij de GGZ-organisatie Parnassia Bavo Groep. Hij is in 2000 gepromoveerd op een onderzoek naar islamitische genezers en hun patiënten in Nederland en houdt zich momenteel bezig met hoe allochtone Nederlanders psychische problemen beleven. In zijn lezing ging hij als eerste in op het belang van cultuur in de zorg. Cultuur blijkt van grote invloed te zijn op de beleving en uiting van ziekte en problemen en op het hulpzoekgedrag. In de praktijk blijken zowel allochtone als autochtone cliënten vaak naar hulpverleners te gaan met eenzelfde culturele achtergrond. Onder allochtone Nederlanders wordt hierbij vaak gebruik gemaakt van alternatieve geneeswijzen, zoals Winti onder Surinaamse Nederlanders of religieuze geneeswijzen waar veel vrouwen van Marokkaanse en Turkse afkomst gebruik van maken. Ondanks het interculturalisatiebeleid is het begrip cultuur in de reguliere (geestelijke) gezondheidszorg nog altijd problematisch. Het wordt als iets statisch gezien waardoor er nog teveel vanuit stereotypen wordt gedacht. Het wordt veelal verengd tot religie, onderlinge verschillen (subculturen) worden over het hoofd gezien en de dynamiek, waaronder veranderingen in het land van herkomst en onder de jongere generatie, wordt niet opgemerkt. Bovendien wordt er hierdoor teveel nadruk gelegd op verschillen tussen allochtone en autochtone Nederlanders en te weinig op overeenkomsten, bijvoorbeeld dat autochtone Nederlanders ook van alternatieve en religieuze geneeswijzen gebruik maken. Hoe dan toch het belang van cultuur in het hulpverleningsproces mee te nemen zonder dat stereotypen dit proces juist in de weg komen te staan? Door middel van een aantal vrij gemakkelijk aan te leren tools zoals het ‘cultureel interview’ kan het reguliere hulpverleningsproces worden aangevuld met cultuurspecifieke informatie die van belang is voor de behandeling van de cliënt. Dit moet op zijn beurt echter ook weer niet tot stereotypen of gemakzucht leiden. Het gaat immers om het individu bij wie, naast cultuur en religie, ook factoren als opleiding, sociaal-economische positie en leeftijd een rol spelen. Hoffer pleit voor een pragmatische aanpak waarbij de dynamiek van het alledaagse leven van de cliënt in kaart wordt gebracht. Cultuur en religie zijn, naast andere factoren, aspecten die hier een rol bij spelen en daarmee van belang zijn in het hulpverleningsproces aan ieder individu, hetzij allochtoon of autochtoon. Antropologen kunnen door middel van onderzoek en deskundigheidsbevordering een rol spelen in het verhelderen van dit proces.

Sander Kramer behandelt kinderen en jongeren met psychotraumatische klachten en is docent en onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. In zijn lezing ging hij in op zijn proefschrift ‘Gewoon Bijzonder’ waarin hij gekeken heeft naar verschillen tussen de zorg aan migranten en vluchtelingen enerzijds en autochtone Nederlanders anderzijds. Hiervoor heeft hij discussies en vertogen over culturele verschillen en ontwikkelingen in de interculturele zorg gedurende verschillende perioden gevolgd. De hulpverlening aan migranten blijkt nauw gerelateerd te zijn aan het overheidsbeleid ten aanzien van immigratie en integratie. Zo werd tussen 1972 en 1983 een categoriaal beleid gevoerd waarbij de hulpverlening aan de buitenlandse werknemer werd opgericht. Hierbij lag de nadruk vooral op het behoud van cultuurverschillen in het kader van de verwachte terugkeer naar het land van herkomst. Met de vestiging van arbeidsmigranten in Nederland verscheen in 1983 de minderhedennota en werden er in het kader van het bevorderen van participatie speciale projecten voor migranten opgezet met migrantenhulpverleners met dezelfde culturele achtergrond. 1993 tot 2002 was de periode van Fortuyn, het ‘multiculturele drama’ en de verscherping van het vreemdelingenbeleid waarbij de nadruk vooral lag op integratie. Er werd steeds meer gebruik gemaakt van de zorg door migranten, die in diversiteit toenamen. Er kwam steeds meer aandacht voor de rol van cultuur en er werd een begin gemaakt met de interculturalisering van de zorg. Tussen 2002 en 2009 werd het integratiebeleid aangescherpt en werden migranten vooral als moslims gezien. Migranten moesten zich maar aanpassen en interculturalisatie van de zorg werd als onnodig beschouwd. Opvallend is dat na 9/11 de deelname van migranten aan therapieën sterk terugviel uit angst voor vijandige confrontaties in het openbaar. Op dit moment lijkt er een soort dubbele discussie te worden gevoerd waarbij instellingen enerzijds ‘diversiteitsproof’ moeten zijn maar er anderzijds steeds minder belang wordt gehecht aan multiculturele zorg. Deze ontwikkeling is te plaatsen binnen de door Halleh Gorashi aangezwengelde discussie over ‘meer en minder cultuur’.

Na de presentaties volgde een geanimeerde discussie waarbij de aanwezigen – waarvan ruim de helft werkers in de zorg – hun vragen aan de sprekers konden stellen. Er werd onder andere ingegaan op de nodige competenties van hulpverleners. Volgens Hoffer is hierbij vooral cultuursensitiviteit van belang. Het gaat hierbij niet alleen om aanvullende interculturele kennis en vaardigheden maar om het zich bewust zijn van wat de invloed van cultuur kan zijn op het leven – en daarmee de problemen - van de cliënt. Bijvoorbeeld ten aanzien van de opvoeding, maar het kan ook van invloed zijn op onderwerpen zoals abortus, euthanasie of orgaandonatie. Dit geld wederom voor zowel allochtoon als autochtoon. Volgens Kramer moeten we toewerken naar een situatie waarbij verschillen gewoon zijn en er daardoor geen interculturele zorg meer nodig is. Maar zover zijn we helaas nog niet…

Vanwege het grote enthousiasme voor deze bijeenkomst ligt het in de planning om een symposium over het onderwerp te gaan organiseren. Houd hiervoor onze website in de gaten!

ANCA / Kring Antropologie organiseert, in samenwerking met Studievereniging Kwakiutl een nostalgische alumniborrel in de Common Room van Het Spinhuis.

De afgelopen jaren heeft ANCA / Kring Antropologie veel succesvolle alumnibijeenkomsten (lezingen, debatten, filmavonden) georganiseerd. Vrijwel altijd slokt de inhoud van het programma echter alle tijd op, waardoor een gezellige nazit er vaak bij inschiet. Op verzoek van veel leden organiseert het kringbestuur daarom een ouderwetse alumniborrel in de vertrouwde omgeving van Het Spinhuis. Alle antropologie-alumni (dus ook niet-kringleden) zijn van harte welkom.

Naast gelegenheid tot herinneringen ophalen, netwerken en gezellig borrelen, zal een (oud)docent u bijpraten over de relevantie van de Culturele Antropologie anno 2011.

Tijd: 17.00 – 00.00 uur

Locatie: Het Spinhuis (Common Room), Oudezijds Achterburgwal 185, Amsterdam

Kosten: Alle Spinhuis-alumni zijn van harte welkom. Kringleden drinken gratis op vertoon van hun AUV-alumnipas. Niet-leden krijgen een gratis welkomstdrankje bij binnenkomst. Een flesje bier in de Common Room van het Spinhuis kost tegenwoordig € 1,50.

Studievereniging Kwakiutl organiseert al jaren een vaste ‘donderdag-borrel’ voor studenten en docenten in de Common Room van Het Spinhuis. Deze speciale alumniborrel staat daarom ook gewoon open voor studenten en docenten.

ANCA / Kring Antropologie organiseert, in samenwerking met Studievereniging Kwakiutl een nostalgische alumniborrel in de Common Room van Het Spinhuis.

De afgelopen jaren heeft ANCA / Kring Antropologie veel succesvolle alumnibijeenkomsten (lezingen, debatten, filmavonden) georganiseerd. Vrijwel altijd slokt de inhoud van het programma echter alle tijd op, waardoor een gezellige nazit er vaak bij inschiet. Op verzoek van veel leden organiseert het kringbestuur daarom een ouderwetse alumniborrel in de vertrouwde omgeving van Het Spinhuis. Alle antropologie-alumni (dus ook niet-kringleden) zijn van harte welkom.

Naast gelegenheid tot herinneringen ophalen, netwerken en gezellig borrelen, zal een (oud)docent u bijpraten over de relevantie van de Culturele Antropologie anno 2011.

Tijd: 17.00 – 00.00 uur

Locatie: Het Spinhuis (Common Room), Oudezijds Achterburgwal 185, Amsterdam

Kosten: Alle Spinhuis-alumni zijn van harte welkom. Kringleden drinken gratis op vertoon van hun AUV-alumnipas. Niet-leden krijgen een gratis welkomstdrankje bij binnenkomst. Een flesje bier in de Common Room van het Spinhuis kost tegenwoordig € 1,50.

Studievereniging Kwakiutl organiseert al jaren een vaste ‘donderdag-borrel’ voor studenten en docenten in de Common Room van Het Spinhuis. Deze speciale alumniborrel staat daarom ook gewoon open voor studenten en docenten.